มีวิธีดูอย่างไรว่าได้มรรคผลหรือยัง :: หลวงพ่อปราโมทย์ ปาโมชฺโช 13 มีนาคม...

"ค่อยๆ สังเกตไปหลายๆ วัน ดูไปเรื่อยๆ เป็นเดือนๆ เวลาเผลอมันยังมีความรู้สึกเป็นเราผุดขึ้นมาไหม ถ้านานๆ ไปไม่มี ก็ใช้ได้ล่ะ ฉะนั้นการเห็น บางทีมันเห็นหลายระดับ เห็นด้วยสมาธิก็มี เห็นด้วยปัญญาก็มี เห็นด้วยวิมุตติก็มี มีหลายแบบ เห็นด้วยสติก็มี เราเห็นกายเห็นใจไม่ใช่เรา ก็มีปัญญา แต่มันจะเป็นปัญญาในโลกุตตระหรือเปล่า ก็สังเกตต่อไป วิธีสังเกตว่าเราบรรลุมรรคผลหรือเปล่า ให้ดูที่กิเลส ถ้าเป็นพระโสดาบันแล้ว ควรจะละสังโยชน์ 3 ตัวได้ ต้องละได้ ถ้ามันหายไปชั่วคราว อย่างดูไปๆ กายไม่ใช่เรา ใจไม่ใช่เรา แต่มันชั่วคราว วันหลังมันเป็นเราขึ้นมาอีก แสดงว่ามันยังไม่ได้ละด้วยมรรค แต่มันละด้วยปัญญา หรือด้วยสมาธิ บางทีจิตมีสมาธิขึ้นมา ดูอะไรก็ว่างไปหมดเลย ไม่มีตัวตน ฉะนั้นเวลาเราภาวนา ถ้าคิดว่าได้มรรคได้ผลอะไรขึ้นมาแล้ว ถัดจากการเกิดอริยมรรค เกิดอริยผล มันจะเกิดเขาเรียกปัจจเวกขณะ ปัจจเวกขณะจะเป็นการย้อนลงไปดู ว่าเมื่อกี้นี้เกิดอะไรขึ้น กิเลสอะไรยังไม่ละ กิเลสอะไรละแล้ว กิเลสที่ละแล้ว ตัวไหนละชั่วคราว ตัวไหนละถาวร ค่อยๆ ดูที่กิเลสของเรา ต้องใช้เวลา ค่อยๆ สังเกตใจของเราไปเรื่อยๆ มันมีตัวมีตนขึ้นมาอีกไหม แต่ต้องแยกให้ออก บางทีคำว่าตัวเราๆ หรือเราอย่างนั้น เราอย่างนี้ มันเป็นแค่โวหารเพื่อการสื่อสารเท่านั้นเอง ในใจลึกๆ เวลาสติระลึกลงในกาย มันก็เห็นความว่างเปล่าไม่มีเรา ระลึกลงในเวทนา ในสัญญา ในสังขาร ระลึกลงในจิต มันก็ว่างไม่มีเรา ทำอย่างไรมันก็ไม่มีเราขึ้นมาอีก แต่เวลาสื่อสารติดต่อกับคนอื่น ก็เราอย่างโน้น เราอย่างนี้ อย่างพระก็อาตมาอย่างนั้น อาตมาอย่างนี้ อาศัยการสังเกตเอา สัก 3 เดือน ค่อยๆ ดูไป"